Wat wel en wat niet te zeggen (Gracián)

                                                      Wat u wel en niet moet zeggen in de omgang met anderen.

Hieruit blijkt uw gehalte als mens. Geen menselijke activiteit vergt meer behoedzaamheid, omdat zij de meest alledaagse is. Van uw woorden hangt af of u mislukt of slaagt.
Als voor het schrijven van een brief – een geconcentreerd gesprek op papier – al behoedzaamheid is vereist, hoeveel te meer voor het voeren van een gewoon gesprek, waarbij uw verstand zonder voorbereiding op de proef wordt gesteld.
Sommige mensen menen dat de kunst van het gesprek bestaat uit ongekunsteldheid, en dat het los en ongedwongen moet zijn, als kleding. Dit geldt ongetwijfeld voor de omgang met goede vrienden. Als het echter om een formeel gesprek gaat, moet het meer inhoud hebben, als blijk van de degelijkheid van degene die spreekt. Om zo’n gesprek goed te voeren moet men zich aanpassen aan het karakter en de intelligentie van de anderen. Wij mogen niet de indruk wekken hun wijze van spreken te kritiseren, teneinde niet als betweter over te komen, en zeker niet suggereren dat wij hun opvattingen veroordelen, want dan zal men ons mijden en verstoten. Terughoudendheid bij het spreken is belangrijker dan uitvoerigheid.